βαπτιστήριο

βαπτιστήριο
Η λέξη προέρχεται μάλλον από το baptisterium, τη μεγάλη δηλαδή δεξαμενή του λουτρού των ρωμαϊκών κατοικιών, που χρησιμοποιήθηκε πιθανότατα στις αρχές του χριστιανισμού για την τέλεση του μυστηρίου της βάπτισης. Τα πρώτα οικοδομήματα, που χτίστηκαν ειδικά γι’ αυτό τον σκοπό, βρίσκονταν κοντά στις μεγάλες βασιλικές και επικοινωνούσαν με τον νάρθηκα ή το αίθριο, γιατί μόνο σε αυτούς τους χώρους του ναού επιτρεπόταν η είσοδος των αβάπτιστων. Το σχήμα των β. ήταν συνήθως περίκεντρο (ελληνικού σταυρού, τετράγωνο, κυκλικό ή oκταγωνικό) σύμφωνα με το εύχρηστο πρότυπο των ανάλογων κτιρίων των ρωμαϊκών θερμών και ειδικά των νυμφαίων, ή ακόμα επειδή το σχήμα αυτό εξασφάλιζε σε όλους τους βαπτιζόμενους θέση απόλυτης ισοτιμίας κατά την τέλεση του μυστηρίου. Τα β. καλύπτονται συνήθως με θόλο και ορισμένα έχουν περιφερικό κλίτος, μικρές αψίδες ή διάφορα δευτερεύοντα προσκτίσματα. Η διακόσμηση, ψηφιδωτή κατά κανόνα, αντλεί τα θέματά της από τον συμβολισμό της βάπτισης και από τα επεισόδια του βίου του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή. Χαρακτηριστικές συμβολικές παραστάσεις είναι το ελάφι που πίνει νερό μέσα από έναν κάνθαρο, το περιστέρι, ο κενός θρόνος με τον σταυρό (η ετοιμασία), οι βλαστοί αμπέλου, τα παγόνια και άλλα. Το αρχαιότερο γνωστό β. βρίσκεται στην πόλη Δούρα-Εύρωπος της Συρίας (3ος αι.). Περίφημο και άριστα συντηρημένο είναι το β. της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη (6ος αι.), ο μέγας βαπτιστήρ, όπως το αποκαλούσαν οι Βυζαντινοί. Αρχιτεκτόνημα τετραγωνικό εξωτερικά και οκταγωνικό εσωτερικά, με αβαθή τρούλο, έχει μετατραπεί από το 1623 σε μαυσωλείο του Μουσταφά Α’. Στην κυρίως Ελλάδα σώζεται το αξιόλογο β. του ναού της Καταπολιανής στην Πάρο με σταυρική κολυμπήθρα, ενώ από τα πολλά άλλα των μεγάλων παλαιοχριστιανικών βασιλικών (Αίγινας, Νέας Αγχιάλου, Μήλου, Σάμου, Λέσβου κ.ά.) μόνο ίχνη βρέθηκαν στις ανασκαφές. Φημισμένα και μεγάλης καλλιτεχνικής αξίας είναι στην Ιταλία το β. των Ορθοδόξων στη Ραβένα (5ος αι.), του Αγίου Ιωάννη στη Φλωρεντία (ορισμένοι υποστηρίζουν ότι το αρχικό του σχέδιο ανάγεται στην υστερορωμαϊκή εποχή και ότι οι μετατροπές και οι θαυμάσιες διακοσμήσεις του χρονολογούνται από τον 11o αι. και ύστερα), της Πίζα (1153), έργο του Ντιοτισλάβι, και της Πάρμα (περ. 1196-1216), έργο του Μπενεντέτο Αντέλαμι. Με την επικράτηση του νηπιοβαπτισμού σταμάτησε η ανέγερση β. και χρησιμοποιήθηκε η φορητή κολυμπήθρα που είναι σε χρήση έως σήμερα στο ορθόδοξο δόγμα. Στη Δύση, μετά τη δεύτερη πεντηκονταετία του 16ου αι., όταν καθιερώθηκε οριστικά η βάπτιση με ραντισμό, η κολυμπήθρα πήρε τη μορφή μικρής λεκάνης αγιάσματος και τοποθετήθηκε σε μια κόγχη, στην είσοδο της εκκλησίας. Το βαπτιστήριο του ναού της Καταπολιανής στην Πάρο ανήκει στην αρχική εκκλησία του 4ου αι. και διατηρεί τα χαρακτηριστικά των βαπτιστηρίων της εποχής, με τη σταυρική κολυμπήθρα στη μέση, τον τρούλο και τον άπλετο φωτισμό (φωτ. Ν. Κοντού). Το βαπτιστήριο στην Πίζα, επιβλητικό ρομανικό οικοδόμημα που άρχισε να ανεγείρεται το 1153 και τελείωσε τον 14o αι. με μια γοτθική μαρμάρινη προσθήκη. Το εσωτερικό του βαπτιστηρίου του Αγίου Μάρκου στη Βενετία, με τις θαυμάσιες βυζαντινές ψηφιδωτές διακοσμήσεις του 14ου αι.
* * *
το (AM βαπτιστήριον) [βαπτίζω]
το μέρος του ναού όπου τελούνταν το μυστήριο του βαφτίσματος
αρχ.
ο τόπος για τον καθαρισμό του σώματος, το λουτρό.

Dictionary of Greek. 2013.

Игры ⚽ Нужен реферат?

Look at other dictionaries:

  • Ιταλία — Επίσημη ονομασία: Δημοκρατία της Ιταλίας Έκταση: 301.230 τ. χλμ. Πληθυσμός: 56.305.568 (2001) Πρωτεύουσα: Ρώμη (2.459.776 κάτ. το 2001)Κράτος της νότιας Ευρώπης. Συνορεύει στα ΒΔ με τη Γαλλία, στα Β με την Ελβετία και την Αυστρία, στα ΒΑ με τη… …   Dictionary of Greek

  • πάρος — Νησί των Κυκλάδων, το τρίτο σε έκταση (194,46 τ. χλμ.). Βρίσκεται στα Ν του συγκροτήματος Μυκόνου Δήλου, Δ της Νάξου και Α της Σίφνου. Ωοειδής στο σχήμα, με τους μεγάλους κόλπους της Νάουσας στα Β, της Παροικιάς στα Δ και του Δρυού στα Ν, και… …   Dictionary of Greek

  • κως — Νησί (290,27 τ. χλμ., 30.949 κάτ.) του Αιγαίου πελάγους, στο νησιωτικό σύμπλεγμα των Δωδεκανήσων, Ν της Καλύμνου και της Ψερίμου, στην είσοδο του Κεραμεικού κόλπου (Κερμέ Κορφεζί) της Μικράς Ασίας. Διοικητικά ανήκει στον νομό Δωδεκανήσου. Είναι… …   Dictionary of Greek

  • ψηφιδωτό — Διακόσμηση δαπέδου, τοίχου ή οροφής με πολύχρωμες κατεργασμένες μικρές ψηφίδες από πέτρα, τερακότα ή γυαλί, που συγκολλούνται στερεά σε ένα στρώμα κονιάματος. Για την τεχνική των αρχαίων ψ. υπάρχουν λεπτομερείς περιγραφές από τον Βιτρούβιο και… …   Dictionary of Greek

  • ενθετική — Είδος διακόσμησης με τη χρήση κομματιών ή ελασμάτων από διάφορες ύλες, όπως μέταλλα, ξύλα, μάρμαρα, μάργαρο, ελεφαντόδοντο, ημιπολύτιμοι λίθοι, τα οποία προσαρμόζονται με ποικίλες τεχνικές σε ειδικά προετοιμασμένες κοιλότητες ή εγκοπές μιας… …   Dictionary of Greek

  • Μουσείο, Εκκλησιαστικό Εκατονταπυλιανής Πάρου — Η εκκλησία της Εκατονταπυλιανής (ονομασία που πήρε από τις εκατό πύλες που, σύμφωνα με την παράδοση, είχε) ή Καταπολιανής (που σημαίνει κατά την πόλη, δηλαδή προς το μέρος της αρχαίας πόλης) θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της… …   Dictionary of Greek

  • Ντονατέλο — (Donatello, Φλωρεντία 1386 – 1466). Ιταλός γλύπτης. Γιος του Νικολό ντι Μπέτο Μπάρντι, εργάστηκε στα νεανικά του χρόνια στο εργαστήριο του Γκιμπέρτι. Η παράδοση αναφέρει ότι σε ηλικία είκοσι ετών έκανε, μαζί με τον Μπρουνελέσκι, το πρώτο του… …   Dictionary of Greek

  • Πίζα — Πόλη της Ιταλίας, στην Τοσκάνη, χτισμένη στις όχθες του Άρνου, πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας (2.448 τ. χλμ.). Κατά το Μεσαίωνα η Π. ήταν από τα σημαντικότερα ναυτικά κέντρα της Ιταλίας. Αξιόλογο εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο σήμερα, διατηρεί …   Dictionary of Greek

  • Ραβένα — (Ravenna). Πόλη της βόρειας Ιταλίας, 13 χλμ. από την αδριατική ακτή, με την οποία επικοινωνεί μέσω του καναλιού λιμανιού Κορσίνι· πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας (1859 τ. χλμ.). Κόμβος σημαντικών συγκοινωνιακών οδών και κέντρο μιας εύφορης… …   Dictionary of Greek

  • Ρούστιτσι, Τζιοβάννι Φραντσέσκο — (Rustici, 1474 – 1554). Ιταλός γλύπτης και ζωγράφος. Ήταν συμμαθητής και φίλος του Μιχαήλ Aγγέλου και του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Φιλοτέχνησε έργα του για το Βαπτιστήριο της Φλωρεντίας (1506 11) και συνεργάστηκε με άλλους συναδέλφους του για τον… …   Dictionary of Greek

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”